Chuyên mục
Khám phá nội dung theo từng chủ đề
Thần thoại khai thiên lập địa của người Việt
Thần Trụ Trời và chuyện tách trời đất, ông Tứ Tượng – bà Nữ Oa, thần Mặt Trời – Mặt Trăng, thần Mưa – thần Sét, Thần Lúa và nguồn gốc cây lúa, chuyện vì sao có muôn loài; Kinh Dương Vương, Lạc Long Quân – Âu Cơ và bọc trăm trứng như thần thoại về nguồn gốc dân tộc; thần thoại ghi ở đâu (Lĩnh Nam chích quái, Thiên Nam ngữ lục, truyện kể dân gian), vì sao các mảnh còn lại ít và có nhiều dị bản; so với thần thoại sáng thế của Trung Hoa, Ấn Độ, Hy Lạp ở mức điểm chung.
10 bài viếtThiên đình trong tâm thức dân gian Việt
Ngọc Hoàng trong truyện kể Việt (khác Ngọc Hoàng của Đạo giáo ở đâu), Nam Tào – Bắc Đẩu giữ sổ sinh tử, Thiên Lôi, Táo quân lên chầu trời, Hằng Nga – chú Cuội và cây đa, Ngưu Lang – Chức Nữ và mưa ngâu tháng Bảy, Ông Trời trong ca dao tục ngữ ("trời sinh voi sinh cỏ"), cóc kiện trời; vì sao người Việt hình dung trời như một triều đình; thiên đình trong chèo, tuồng, truyện tranh và phim hôm nay.
10 bài viếtNhiên thần: thần núi, thần sông, thần biển
Thần núi (Sơn thần, thần Tản Viên như sơn thần đứng đầu, thần các núi thiêng), thần sông nước (Hà Bá, Long Vương, thuồng luồng, thần các khúc sông), thần biển và tục thờ cá Ông (cá voi) của ngư dân từ Thanh Hoá đến Cà Mau, lăng Ông và lễ Nghinh Ông như tục nghề biển; thần cây (cây đa, cây gạo, cây thị trong làng), thần đá, thần đất, thần Mây – Mưa – Sấm – Chớp (Tứ Pháp) ở góc nhiên thần; vì sao cư dân nông nghiệp và sông nước thờ tự nhiên.
10 bài viếtThần trong nhà: Thổ Công, Táo quân và các vị gia thần
Hệ thần giữ nhà của người Việt: Thổ Công (Đệ nhất gia chi chủ), Thổ Địa, Thổ Kỳ — phân biệt cho đúng; Táo quân (hai ông một bà) như thần bếp; thần cửa (Môn thần), thần giếng, thần chuồng trâu; Bà Mụ và mười hai bà mụ nặn hình đứa trẻ; ông Tơ bà Nguyệt se duyên; thần giữ nhà của người Hoa và người Khmer; vì sao một nếp nhà Việt có thể thờ nhiều vị thần cùng lúc; thờ gia thần ở chung cư ngày nay ở góc hiểu nghĩa.
10 bài viếtThành hoàng làng và thần tích đình làng
Ba loại Thành hoàng (nhiên thần, nhân thần, thiên thần) và cách một làng có thần; thần tích, ngọc phả là gì, ai soạn, vì sao nhiều bản cùng ghi "Nguyễn Bính phụng soạn"; sắc phong của các triều Lê – Nguyễn: thượng đẳng, trung đẳng, hạ đẳng thần, ý nghĩa với làng; Thành hoàng là người có công lập làng, là tướng thời Hùng – Trưng, là thần "tà dâm" trong một số tích; thần tích một số làng tiêu biểu theo vùng; Thành hoàng ở Nam Bộ (đình thờ thần với sắc phong triều Nguyễn); đọc thần tích như tư liệu lịch sử.
10 bài viếtAnh hùng được thờ làm thần
Quá trình thần hoá người có thật trong tín ngưỡng Việt: Hùng Vương và tục thờ Tổ (di sản UNESCO 2012) ở góc thần hoá; Hai Bà Trưng, Bà Triệu và các nữ tướng được thờ ở hàng trăm làng; Đức Thánh Trần — từ danh tướng thành "Cha" trong tín ngưỡng Đức Thánh Trần; Lý Thường Kiệt, Lê Lai, các trạng nguyên được thờ làm Thành hoàng; Quan Công trong đình miếu người Việt và người Hoa; tướng sĩ, người có công mở cõi phương Nam được thờ ở đình Nam Bộ; vì sao dân gian "thần hoá" người có công.
10 bài viếtTứ bất tử: bốn vị thánh bất tử của người Việt
Tứ bất tử là gì, vì sao là bốn vị và các cách xếp khác nhau; Tản Viên Sơn Thánh (Sơn Tinh – Thuỷ Tinh, núi Ba Vì), Thánh Gióng (Phù Đổng Thiên Vương, đền Phù Đổng – đền Sóc), Chử Đồng Tử – Tiên Dung (Chử Đạo Tổ), Mẫu Liễu Hạnh; mỗi vị: thân thế theo thần tích và truyền thuyết, các dị bản, nơi thờ chính, ý nghĩa với người Việt (chống thiên tai, chống ngoại xâm, khát vọng sung túc, khát vọng tự do của người phụ nữ); Tứ bất tử trong văn học, sân khấu, sách giáo khoa.
10 bài viếtThánh Mẫu và các nữ thần
Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ – Tứ phủ như di sản (UNESCO 2016): Mẫu Thượng Thiên, Mẫu Thượng Ngàn, Mẫu Thoải, Mẫu Địa; điện thần Tứ phủ: hàng Quan Lớn, Chầu Bà, Ông Hoàng, Cô, Cậu là ai theo truyền thuyết; Mẫu Liễu Hạnh và Phủ Dầy ở góc điện thần; các nữ thần Nam Bộ và miền Trung: Thiên Y A Na, Linh Sơn Thánh Mẫu (Bà Đen), Bà Chúa Xứ, Bà Thiên Hậu của người Hoa, Bà Chúa Kho (chỉ thân thế); vì sao người Việt thờ nữ thần nhiều — nền nông nghiệp và tâm thức mẹ.
10 bài viếtThần thoại và thần linh các dân tộc
Đẻ đất đẻ nước của người Mường và thế giới thần linh Mường; thần thoại sáng thế của người Thái, Tày – Nùng (Pựt, Then ở góc thần thoại), người Mông, người Dao (Bàn Vương); Yang và thế giới thần linh của các dân tộc Tây Nguyên (Ê Đê, Gia Rai, Bahnar, Mnông) — thần Lúa, thần Núi, thần Nước; thần linh Chăm: Po Inư Nagar và các vị thần Chăm gắn với tháp; Neak Ta của người Khmer Nam Bộ; điểm giống và khác giữa thần thoại các dân tộc với thần thoại người Kinh.
10 bài viếtLinh vật bước ra từ thần thoại
Rồng Việt qua các thời (Lý, Trần, Lê, Nguyễn) và chuyện "con Rồng cháu Tiên"; rùa thần Kim Quy (thành Cổ Loa, hồ Gươm), chim Lạc trên trống đồng, phượng, lân, nghê – linh vật "thuần Việt" giữ đình đền; cá chép hoá rồng và sự tích vượt Vũ Môn, hổ (ông Ba Mươi, thần Hổ trong tín ngưỡng miền núi và Nam Bộ), rắn và thuồng luồng, ngựa sắt Thánh Gióng, voi chín ngà gà chín cựa ngựa chín hồng mao; tứ linh (long, lân, quy, phụng) hiểu theo gốc văn hoá.
10 bài viết